Πολιτισμός

Τα Αστερούσια Όρη προσφέρουν ένα πλούσιο πολιτισμικό απόθεμα με μεγάλο αριθμό παραδόσεων, ηθών και εθίμων στους επισκέπτες και τους κατοίκους τους.

Οι τρεις συνιστώσες από τις οποίες χαρακτηρίζονται είναι ο χώρος, ο χρόνος και η ανθρώπινη παρουσία, οι οποίες έχουν καταφέρει να διαμορφώσουν αυτήν την ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα πολιτισμική ταυτότητα των Αστερουσίων.

Η ιερότητα του χώρου, η συνεχής ανθρώπινη δραστηριοποίηση, το πλούσιο φυσικό περιβάλλον, η σχετική απομόνωση των κοινοτήτων σε συνδυασμό με το ανάγλυφο του ορεινού όγκου, συνέβαλαν στη δημιουργία ενός ξεχωριστού πολιτισμικού αποθέματος με μεγάλο αριθμό παραδόσεων, ηθών και εθίμων, πολλά εκ των οποίων έχουν αρχέγονες ρίζες ή αποτελούν επιβιώσεις της μινωικής και προχριστιανικής θρησκείας.

Θα μπορούσε κανείς να πει πως η οροσειρά των Αστερουσίων είναι μοναδική σε σχέση με άλλες ορεινές περιοχές της Κρήτης. Ο λόγος είναι η μακραίωνη και αδιάλειπτη ανθρώπινη παρουσία, η οποία επιβεβαιώνεται ήδη από τη Νεολιθική Περίοδο. Έτσι, για περισσότερα από 4.000 χρόνια, ο άνθρωπος συνδιαμορφώνει με τη φύση το ορεινό τοπίο του βουνού. Η διαρκής κατοίκηση και η αδιάκοπη χρήση των φυσικών πόρων των Αστερουσίων έχουν κληρονομήσει μέχρι και σήμερα διαδοχικές, παλίμψηστες περιοχές ιχνών και μια ποικιλία από υλικά αλλά και άυλα κατάλοιπα. Ως επί το πλείστον, πρόκειται για περιοχές που σήμερα είναι ακατοίκητες, ωστόσο στο παρελθόν έσφυζαν από ζωή.

Τα σημαντικότερα πολιτιστικά μνημεία των Αστερουσίων

Σημαντικοί αρχαιολογικοί χώροι όλων των ιστορικών περιόδων του νησιού, εντοπίζονται διάσπαρτοι σε ολόκληρο τον ορεινό όγκο των Αστερουσίων. Νεολιθικές θέσεις κατοίκησης, μινωικοί οικισμοί, ιερά κορυφής, λατρευτικά σπήλαια, ασκληπιεία, υποδομές και κυρίως νεκροταφεία με θολωτούς τάφους απαντώνται τόσο στο παράκτιο μέτωπο όσο και στην ορεινή και ημιορεινή ζώνη. Πάνω από ή κοντά στους αρχαίους λατρευτικούς χώρους βρίσκουμε σήμερα μια σειρά από λατρευτικούς χώρους της χριστιανικής θρησκείας που διατηρούν ζωντανή την «ιερή μνήμη» της οροσειράς. Ενώ, οικιστικά κατάλοιπα της Νεολιθικής, Μινωικής, Αρχαϊκής, Ρωμαϊκής, Βυζαντινής, Ενετικής, Οθωμανικής και Νεώτερης Περιόδου συνθέτουν μαζί με το φυσικό περιβάλλον του βουνού τη σημερινή γνώριμη φυσιογνωμία του τόπου. Μάταλα, Καλοί Λιμένες, Λέντας, Τρυπητή, Κόφινας, Άγιος Ιωάννης, Τρεις Εκκλησιές και Τσούτσουρος είναι μερικές μονάχα από τις αρχαιολογικές θέσεις που επιβεβαιώνουν την αδιάλειπτη ανθρώπινη παρουσία στα Αστερούσια Όρη.

Στα Ασκητάρια και τα Μοναστήρια της περιοχής γεννήθηκε και αποθεώθηκε το μοναστικό κίνημα στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια. Η ύπαρξη σημαντικών θρησκευτικών κέντρων στην περιοχή – όπως είναι οι Άγιοι Ευτυχιανοί, η Μονή Οδηγητρίας, οι Απεζανές, ο Κουδουμάς, ο Άγιος Ιωάννης Καπετανιανών, το Λουσούδι, οι Τρεις Εκκλησιές, ο Άγιος Νικήτας, ο Άγιος Αντώνιος, η Παναγία Μαρτσαλιανή -έπαιξε καταλυτικό ρόλο όχι μόνο στην καθημερινότητα των κατοίκων αλλά και σε δύσκολες ιστορικές περιόδους. Στα μέρη αυτά διαφυλάχθηκαν, μέχρι και σήμερα, η γλώσσα, η θρησκευτική παράδοση, ο πολιτισμός, η λαϊκή γνώση, αλλά και η σοφία των Αστερουσίων.

Υποκατηγορίες